Oplossingsgericht Coachen: Complete Gids met Technieken

“Vertel eens over je probleem.” Het is hoe veel helpende gesprekken beginnen. Maar wat als we die vraag omdraaien? Oplossingsgericht coachen doet precies dat: in plaats van te graven in het probleem, focust het op wat wél werkt en hoe meer daarvan te creëren.

Wat is Oplossingsgericht Coachen?

Oplossingsgericht coachen is een benadering die:

• Focust op de gewenste toekomst, niet het problematische verleden
• Zoekt naar uitzonderingen: momenten dat het probleem minder is
• Bouwt op bestaande successen in plaats van tekorten te analyseren
• Vertrouwt op de expertise van de cliënt over hun eigen leven

De Filosofie

Traditionele aanpak: Probleem → Analyse → Oorzaak → Oplossing

Oplossingsgerichte aanpak: Gewenste toekomst → Wat werkt al → Meer daarvan doen

De oplossingsgerichte benadering gaat ervan uit dat:

1. Cliënten de expert zijn over hun eigen leven
2. Ze al successen hebben die als bouwstenen kunnen dienen
3. Kleine veranderingen leiden tot grote effecten
4. Problemen analyseren is niet nodig om ze op te lossen

De Geschiedenis

De methode werd ontwikkeld door Insoo Kim Berg en Steve de Shazer in de jaren ‘80 aan het Brief Family Therapy Center in Milwaukee. Ze ontdekten dat sessies waarin de focus lag op gewenste uitkomsten effectiever waren dan sessies gericht op probleemanalyse.

De Kernprincipes

Principe 1: Als het werkt, doe meer

Wanneer iets werkt—ook al is het klein—is de vraag: hoe kun je daar meer van doen?

In de praktijk: Cliënt: “Soms lukt het me wel om nee te zeggen.” Coach: “Interessant! Wanneer lukte dat? Wat was er anders?”

Principe 2: Als het niet werkt, doe iets anders

Blijf niet herhalen wat niet werkt. Experimenteer met iets nieuws.

In de praktijk: Cliënt: “Ik heb al tien keer geprobeerd met mijn baas te praten.” Coach: “Tien keer hetzelfde gesprek? Wat zou je compleet anders kunnen proberen?”

Principe 3: Als het niet kapot is, repareer het niet

Niet alles hoeft geoptimaliseerd. Focus op wat echt verandering nodig heeft.

In de praktijk: Cliënt begint over iets wat eigenlijk prima loopt Coach: “Klinkt alsof dat deel goed gaat. Zullen we focussen op waar je écht tegenaan loopt?”

De Kerntechnieken

1. De Wondervraag

De signature-techniek van oplossingsgerichte coaching. Het opent de deur naar de gewenste toekomst.

De klassieke formulering:

“Stel je voor dat je vanavond gaat slapen, en terwijl je slaapt gebeurt er een wonder. Het probleem waar we het over hebben is opgelost. Maar omdat je sliep, weet je niet dat het wonder is gebeurd. Wat zou je morgenochtend als eerste merken dat er iets anders is?”

Follow-up vragen:

• “Wat nog meer?”
• “Wie zou het als eerste merken?”
• “Wat zou die persoon anders zien?”
• “Hoe zou je dag er verder uitzien?”

Waarom het werkt:

• Omzeilt “ja maar”-reacties
• Activeert de verbeelding
• Maakt de gewenste toekomst concreet en sensorisch
• Onthult wat de cliënt écht wil (niet alleen wat ze denken te moeten willen)

2. Schaalvragen

Schaalvragen maken abstracte concepten concreet en meetbaar.

De basisvraag:

“Op een schaal van 1 tot 10, waarbij 1 is [omschrijving laag] en 10 is [omschrijving hoog], waar sta je nu?”

Vervolgvragen:

• “Wat maakt dat je op een [X] zit en niet op een 1?”
• “Wat zou één punt hoger betekenen?”
• “Wat is het kleinste dat je kunt doen om van [X] naar [X+1] te gaan?”
• “Waar wil je over 3 maanden zitten?”

Variaties:

• Vertrouwensschaal: “Hoe zeker ben je dat je dit kunt (1-10)?”
• Motivatieschaal: “Hoe gemotiveerd ben je om dit te veranderen?”
• Voortgangsschaal: “Waar zat je vorige week? Waar zit je nu?”

Gebruik de SMART-doel maker om schaalvragen te combineren met concrete doelstellingen.

3. Uitzonderingsvragen

Uitzonderingen zijn momenten dat het probleem er niet of minder is. Ze onthullen bestaande oplossingen.

Basisvraag:

“Wanneer is het probleem minder? Wat is er dan anders?”

Doorvragen:

• “Wat doe jij anders op die momenten?”
• “Wat doen anderen anders?”
• “Wat zou er gebeuren als je dat vaker zou doen?”

Waarom het werkt:

• De cliënt heeft de oplossing vaak al (onbewust)
• Het bouwt op bestaande competenties
• Het geeft hoop: “Het kan anders, want het is al eens anders geweest”

4. Complimenten en Bekrachtiging

Oplossingsgerichte coaches zijn actief in het bekrachtigen van wat de cliënt al doet, heeft of is.

Directe complimenten:

“Wat knap dat je ondanks alles bent blijven proberen.”

Indirecte complimenten (via vragen):

“Hoe heb je dat voor elkaar gekregen?”

Waarom het werkt:

• Bouwt zelfvertrouwen
• Benadrukt bestaande hulpbronnen
• Versterkt positief gedrag

5. Coping-vragen

Bij zware situaties: erkennen hoe de cliënt het volhoudt.

Basisvraag:

“Gezien alles wat je meemaakt—hoe hou je het vol?”

Doorvragen:

• “Wat helpt je om door te gaan?”
• “Waar put je kracht uit?”
• “Wat zou iemand die je goed kent zeggen over hoe jij omgaat met moeilijkheden?”

Case Study: Oplossingsgericht bij Burn-out Herstel

De cliënt: Jan, 45, financieel manager, 3 maanden ziek thuis met burn-out.

Probleemgerichte aanpak (wat vaak gebeurt):

• Analyse: waarom burn-out? Werkdruk, perfectionisme, geen grenzen…
• Graaft in verleden: wanneer begon het? Patronen uit jeugd?
• Risico: cliënt voelt zich nog meer het “probleem”

Oplossingsgerichte aanpak (wat we deden):

Sessie 1: De Wondervraag Coach: “Stel je voor dat je morgen wakker wordt en de burn-out is weg. Wat merk je als eerste?” Jan: “Ik zou opstaan zonder die loden last. Ik zou zin hebben in de dag.” Coach: “Wat zou je dan doen?” Jan: “Ontbijten met mijn gezin. Rustig. Niet al aan werk denken.” Coach: “Wanneer was de laatste keer dat je dat deed?” Jan: ”…Twee weken geleden op vakantie. Toen lukte het.”

Inzicht: Het “wonder” is niet onbereikbaar—het gebeurde twee weken geleden.

Sessie 2: Schaalvragen en Uitzonderingen Coach: “Op een schaal van 1-10, waar zit je qua energieniveau?” Jan: “Een 3.” Coach: “Wat maakt dat het een 3 is en geen 1?” Jan: “Ik slaap weer beter. En ik wandel elke dag.” Coach: “Mooi! Wanneer is de 3 soms een 4?” Jan: “Na het wandelen. En als ik ‘s avonds niet op mijn telefoon kijk.”

Sessie 3-5: Meer van wat werkt

• Focus op uitbreiden van wat al helpt (wandelen, geen telefoon ‘s avonds)
• Kleine experimenten: “Wat als je die ochtend-rust van vakantie één dag per week creëert?”
• Schaalvragen om voortgang te meten

Resultaat na 8 sessies:

Jan keerde na 5 maanden parttime terug naar werk, met duidelijke grenzen en een ochtend-ritueel dat hij van vakantie had meegenomen.

“Wat me hielp was dat we niet eindeloos groeven in waaróm ik burn-out raakte. We keken naar wanneer ik me wél goed voelde en hoe ik dat kon uitbreiden. Dat gaf hoop in plaats van schuldgevoel.” — Jan, Financieel Manager

Oplossingsgericht vs. Andere Modellen

Oplossingsgericht vs. GROW

Combineren: Je kunt oplossingsgerichte elementen in GROW integreren:

• Goal: Gebruik de wondervraag om het doel te verhelderen
• Reality: Focus op uitzonderingen, niet alleen problemen
• Options: Bouw voort op wat al werkt
• Will: Schaalvragen voor commitment

Oplossingsgericht vs. NLP

Oplossingsgerichte coaching en NLP delen een focus op gewenste uitkomsten, maar verschillen in aanpak:

30 Oplossingsgerichte Vragen

Toekomstgerichte Vragen

1. “Stel je voor dat het probleem er niet meer is—wat doe je dan?”
2. “Wat zou je over een jaar willen kunnen zeggen over nu?”
3. “Als ik je over 3 maanden spreek en het gaat goed, wat is er dan veranderd?”
4. “Wat is het eerste kleine teken dat je op de goede weg bent?”
5. “Wie zou het als eerste merken als het beter ging?”

Schaalvragen

6. “Op een schaal van 1-10, waar sta je nu?”
7. “Wat maakt dat je niet lager zit?”
8. “Wat zou één punt hoger betekenen?”
9. “Waar wil je zitten? Wat is ‘goed genoeg’?”
10. “Hoe zeker ben je dat dit gaat lukken? (1-10)“

Uitzonderingsvragen

11. “Wanneer is het probleem minder?”
12. “Wat is er anders op die momenten?”
13. “Wat doe jij dan anders?”
14. “Wanneer had je dit probleem nog niet?”
15. “Welk deel van de oplossing gebeurt al?”

Coping-vragen

16. “Hoe hou je het vol?”
17. “Wat helpt je om door te gaan?”
18. “Waar put je kracht uit?”
19. “Wat zou een goede vriend zeggen over hoe jij dit aanpakt?”
20. “Hoe kom je elke dag uit bed ondanks dit alles?”

Bekrachtigende Vragen

21. “Hoe heb je dat voor elkaar gekregen?”
22. “Wat zegt dat over jou?”
23. “Welke kracht heb je daarvoor nodig gehad?”
24. “Waar ben je trots op in hoe je hiermee omgaat?”
25. “Wat heb je geleerd van eerdere uitdagingen?”

Actie-vragen

26. “Wat is de kleinste stap die je zou kunnen zetten?”
27. “Wat zou je kunnen proberen dat je nog niet hebt geprobeerd?”
28. “Als je 10% van de oplossing zou doen, wat is dat dan?”
29. “Wat zou je morgen anders kunnen doen?”
30. “Wie zou je kunnen helpen?”

Expert Inzichten

“The solution-focused approach is based on a simple but revolutionary idea: you don’t need to understand a problem to solve it.” — Steve de Shazer, Mede-ontwikkelaar SFBT

“Oplossingsgericht coachen draait niet om positief denken. Het draait om concreet kijken naar wat werkt en dat uitbouwen. Dat is geen optimisme, dat is pragmatisme.” — Dr. Steve Jeffs, MCC & Executive Coach

“The miracle question bypasses resistance because it doesn’t ask people to change—it asks them to imagine. And imagination opens doors that logic keeps closed.” — Insoo Kim Berg, Mede-ontwikkelaar SFBT

Veelgestelde Vragen

Wat is het verschil tussen oplossingsgericht coachen en positief denken?

Oplossingsgericht coachen is niet “denk positief en het komt goed.” Het is een concrete methodiek die zoekt naar wat werkt en dat uitbouwt. Problemen worden erkend, maar niet eindeloos geanalyseerd.

Werkt oplossingsgericht coachen bij elk probleem?

Het werkt zeer goed bij doelgerichte coaching, gedragsverandering en praktische vraagstukken. Bij diep trauma of complexe psychische problematiek is het vaak niet voldoende als enige aanpak.

Moet ik het probleem helemaal negeren?

Nee. Je erkent het probleem (“Dat klinkt zwaar”), maar besteedt de meeste tijd aan oplossingen en uitzonderingen. Erkenning zonder eindeloze analyse.

Hoe combineer ik oplossingsgericht coachen met andere methodes?

Oplossingsgerichte technieken (wondervraag, schaalvragen, uitzonderingsvragen) kun je inzetten binnen elk coaching model. Het is modulair en combineert goed met GROW, NLP, en SCARF.

Conclusie: Focus op Wat Werkt

Oplossingsgericht coachen biedt een krachtige lens:

✅ Wondervraag — Visualiseer de gewenste toekomst

✅ Schaalvragen — Maak voortgang concreet en meetbaar

✅ Uitzonderingen — Ontdek bestaande oplossingen

✅ Bekrachtiging — Bouw op wat de cliënt al kan

✅ Actie — Kleine stappen naar de gewenste situatie

De benadering is niet naïef optimistisch—het is pragmatisch effectief. 40% minder sessies nodig door te focussen op wat werkt in plaats van eindeloos te graven in wat niet werkt.

Verder leren:

• GROW-model coaching — Combineer met GROW
• Coaching vragen lijst — Meer vragen voor elke situatie
• SCARF-model — Begrijp weerstand
• Coaching methodes overzicht — Alle modellen op een rij